نوع جستجو را انتخاب نمایید
  • سایت
  • وب
جستجو
پنج شنبه 3 فروردین 1396
  • معرفی
  • تعاریف
  • برنامه ها و اقدامات
  • مقالات


مدیریت مصرف آب مشترکین در شرکت آب و فاضلاب آذربایجان غربی 

مقدمه:

شهرنشینی یکی از مهم ترین پدیده های عصر کنونی در کل کشورهای جهان از جمله کشور ما می باشد.  به دلیل این پدیده نرخ رشد جمعیت در نقاط شهری چندین برابر نقاط روستایی بوده است. در طی ده های گذشته تعداد شهرها و وسعت آن ها افزایش یافته و جمعیت اغلب شهرها در طی ده تا بیست سال بیش از دو برابر شده است.

به طور طبیعی با افزایش جمعیت شهرها میزان تقاضا برای مصرف آب نیز افزایش یافته است. واقعیت این است که پتانسیل منابع آبی در اکثر شهرها محدود است و مدیران آبرسانی شهرها برای پاسخ گویی به این نیاز، میزان برداشت از منابع تامین آب را تا حداکثر ظرفیت افزایش داده و پس از عدم تکافوی منابع آبی، یافتن منابع جدید در دستور کار قرار می گیرد.

در اکثر شهرها به دلیل محدودیت منابع آب، برای تامین آب به ناچار از حوزه های دیگر تامین می گردد. نمونه بارز این مسئله تامین آب شرب کلان شهر تبریز از فاصله حدود 200 کیلومتری شهر میاندوآب می باشد.

افزایش نیاز آبی مشکلات ذیل را به دنبال خواهد داشت:

در حالت اول، افزایش میزان برداشت آب از منابع تامین آب سبب افت سطح سفره های زیرزمینی شده و در نتیجه موجب افزایش هزینه برق مصرفی می گردد. ضمن این که برداشت بی رویه از سفره های آب زیر زمینی سبب نشست زمین، پیشروی آب شور و در نهایت از بین رفتن سفره های آب زیر زمینی می گردد و آسیب های جبران ناپذیر به دنبال دارد.

در حالت دوم انتقال آب از دیگر حوزه های آبی، ضمن برهم زدن تعادل آبی حوزه، نیاز به صرف هزینه های زیاد برای احداث و بهره برداری خطوط انتقال می گردد.

در نتیجه موارد فوق قیمت تمام شده هر متر مکعب آب به شدت افزایش خواهد یافت.

هزینه های تامین و توزیع آب شامل هزینه حقوق و دستمزد کارگران، هزینه مواد مصرفی برای تصفیه آب و هزینه های برق مصرفی و تعمیرات و نگهداری و استهلاک می باشد.

قیمت تمام شده واقعی هر متر مکعب آب در شهرهای مختلف جهان در شرایط قیمت های جهانی و بدون یارانه حدود یک تا دو دلار می باشد. در برخی از کشور از جمله ایران در بخش هایی از جمله انرژی یارانه هایی وجود دارد لذا در صورت های مالی قیمت تمام شده به نسبت وجود یارانه های آشکار و پنهان کمتر می باشد. بدیهی است در این قبیل کشورها با حذف یارانه از انرژی و مواد مصرفی، قیمت تمام شده آب به سطح قیمت های جهانی نزدیک خواهد شد.

در هیچ یک از کشورهای جهان هزینه ای از بابت آب منظور نمی گردد و فقط هزینه های استحصال در قیمت تمام شده گزارش می گردد. آب به عنوان نعمت خداوندی کاملاً رایگان در نظر گرفته می شود. ضمن این که در اکثر کشورهای جهان برای کمک به بهداشت و سلامت جامعه، دولت ها بخشی از هزینه های تمام شده را از محل منابع عمومی دولت تامین نموده و قیمت فروش هر متر مکعب آب را کمتر از قیمت تمام شده تعیین کرده اند. لذا اکثر شرکت های آب زیان ده می باشند.

در کشور ژاپن قیمت تمام شده هر متر مکعب آب شهر توکیو حدود 180 ین و قیمت فروش آب 200 ین (حدود 2 دلار) می باشد. یعنی شرکت آب توکیو با فروش هر مترمکعب آب حدود 10% سود هم دریافت می کند و شرکت سود ده می باشد. البته در اکثر کشورهای توسعه یافته شرکت های آب یکی از سودده ترین شرکت های هر کشور می باشند.

در حال حاضر با وجود یارانه مستقیم و غیرمستقیم در انرژی و کالاهای مصرفی و هزینه نیروی انسانی قیمت تمام شده هر مترمکعب آب در شهرهای استان آذربایجان غربی حدود 8000 ریال می باشد. ولی قیمت فروش هر متر مکعب آب حدود 3500 ریال است. این مسئله باعث زیان دهی شدید شرکت شده و سبب مشکلاتی در تامین هزینه های جاری شده است.

یعنی شرکت آب و فاضلاب نه تنها آب را به رایگان به همه مشترکین توزیع می کند بلکه بیش از نیمی از هزینه های تامین و توزیع آب را به مشترکین تخفیف می دهد. به این دلیل هر چه آب کمتری توسط مشترکین مصرف شود ضرر شرکت آب و فاضلاب کمتر خواهد بود و بر عکس.

ضمن این که از بعد ملی تامین و توزیع آب هزینه های سنگینی در پی دارد و هر چه آب کمتری مصرف شود انرژی و مواد کمتری مصرف خواهد شد. لذا تبلیغ صرفه جویی در مصرف آب در همه کشورهای جهان و حتی کشورهای توسعه یافته و با منابع عظیم آبی نیز با برنامه های بسیار دقیقی اجرا و پیگیری می گردد. این موضوع سبب طرح برنامه های مدیریت مصرف آب در کل کشورهای جهان شده است.

کلان شهر توکیو ژاپن با بارندگی حدود 1800 میلیمتر یکی از پایتخت های پرآب جهان است. مدیریت آب توکیو برنامه بسیار منظمی برای صرفه جویی در مصرف آب دارد. چرا که مصرف آب یعنی مصرف و اتلاف انرژی و مواد بیشتر. در بعد ملی هر چه مصرف کمتر باشد بهره وری آن جامعه بالاتر خواهد بود.

در مواردی که برخی از مشترکین در مصرف آب اسراف می کنند وقتی با تذکر ماموران آب مواجه می شوند اظهار می کنند که چون پول آب را می دهند لذا اعتراض مامورین را بی مورد می دانند ولی باید به این نکته توجه شود که شرکت آب و فاضلاب نه تنها از بابت آب پولی دریافت نمی کند بلکه مبلغ فیش آب فقط و فقط بخش بسیار کوچکی از هزینه های تصفیه و توزیع آب است و بخش زیادی از هزینه های شرکت دریافت نمی شود. لذا اسراف در مصرف آب ضمن اتلاف منابع ملی موجب ضرر بیشتر شرکت آب و فاضلاب می باشد.  

در شرکت های آب و فاضلاب برای مدیریت مصرف آب واحدهایی سازماندهی شده اند. این واحدها وظیفه اجرای برنامه های مدیریت مصرف آب را بر عهده دارند. به طور کلی برنامه های مدیریت مصرف آب در چهار حوزه به شکل ذیل پیگیری می گردد.  دو بخش از برنامه مربوط به اقدامات مصرف کنندگان است و دو بخش آن جزو برنامه های داخلی شرکت های آب و فاضلاب است و اقدامات لازم از بعد ملی ابلاغ و پیگیری می گردد.

  وظیفه دفتر مدیریت مصرف و کاهش آب بدون درآمد

 منطقی سازی مقدار آب بدون درآمد و بررسی اقدامات مدیریت مصرف و از دیدگاهی بازوی عملیاتیی مدییت تقاضا در سیستم می باشد.

چشم انداز دفتر

 تلاش جهت افزایش بهره وری سیستم بطوریکه مشترکین خدماتی با کیفیت مناسب را با حداقل قیمت تمام شده دریافت کنند.

هدف اصلی دفتر

برنامه ریزی، سازماندهی و نظارت بر کاهش و منطقی سازی مقدار آب بدون درآمد و مصرف آب

 

اهداف جزئی

1-     برنامه ریزی و سازماندهی برای یافتن مولفه های آب بدون درآمد

2-     تدوین برنامه ها و شاخص ها برای یافتن محل دقیق اجزاء

3-     برنامه ریزی برای یافتن علت هدر رفت

4-     برنامه ریزی و تدوین راهکارهای مناسب برای کاهش آب بدون درآمد

5-     برنامه ریزی و تدوین برنامه هایی جهت نادینه کردن روشهای منطقی سازی و کاهش آب بدون درامد

6-     یافتن الگوی مصرف آب

7-     تدوین روشهای منطقی سازی مصرف آب با درآمد.

 



آب بدون درآمد:

1-به تفاضل مقدار آب ورودی به سیستم  با مقدار مصرف واقعي ، آب بحساب نيامده یا آب بدون درآمد گويند و به صورت حجم در سال ، متوسط حجم در روز  ودرصد نسبت به ورودی بیان می شود.

2-طبق تعريف بانك جهاني، آب بحساب نيامده1 (UFW) (یا آب بدون درآمد 2 (NRW)) عبارتست از تفاوت بين توليد خالص(حجم آبي كه به شبكه وارد می شود) و مصرف.

3-  بر اساس نشریه 308- الف شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشوری، آب بحساب نيامده(UFW) به صورت تفاوت بين حجم آب شرب اندازه گيري شده كه وارد سيستم توزيع مي شود با مقدار آب اندازه گيري شده كه در زمان مشخص از شبكه توزيع خارج و يا مصرف مي گردد تعريف مي شود.

مصرف سرانه : یکی از شاخص های مطرح در مدیریت مصرف آب، متوسط مصرف سرانه آب است که نشان می دهد که به طور متوسط هر فرد در یک جامعه چه قدر آب مصرف می کند.و واحد اندازه گیری آن مقدار مصرف آب هر نفر  بر حسب لیتردرشبانه روز می باشد.

مدیریت تفاضا

 به فرایندی از برنامه ریزی،سازماندهی،هماهنگی و کنترل جهت شناسایی شیوه های مصرف و ابزارهای موجود برای کنترل سطوح و کاهش مصرف آب مدیریت تقاضا گفته می شود.وبه کلیه اقداماتی که باعث به تعویق افتادن سرمایه گذاری در زمینه احداث منابع جدید آبی خواهد شد مدیریت تقاضا گویند.

- اهم چالشها و راهکارها

  •       عدم اجراي كامل زون هاي فشاري
  •      عدم اعمال مديريت فشار
  •      كمبود مخازن ذخيره
  •      كنتوردار نبودن منابع توليد و وروديهاي شبكه توزيع
  •      واقعی سازی آمار بالانس آب
  •      آمار زياد كنتورهاي خراب خانگي
  •      حجم بالاي انشعابات غير مجاز
  •      فرسودگي شبكه توزيع و خطوط انتقال
  •      استاندارد نبودن مواد و مصالح
  •      عدم اجراي صحيح لوله گذاري
  •      عدم انجام فعاليت اصلاح و بازسازي با هدف كاهش هدررفت آب
  •      هوشمند نبودن شبكه توزيع و عدم كنترل علمي شبكه
  •      عدم تخصيص اعتبار لازم به فعاليت هاي مرتبط با آب بدن درامد وكمبود اعتبار
  •      عدم وجود نيروي انساني متخصص متناسب با حجم فعاليت هاي مرتبط با آب بدون درامد

  نمودار اجزاي آب بحساب نيامده

اصلی ترین اقدامات مورد نیاز در برنامه مدیریت مصرف عبارتند از

1-بهینه سازی مصارف خانگی

2-آموزش و ارتقاء کیفیت مصارف خانگی، محوطه و فضای سبز

3-بهینه سازی مصارف تجاری و ادارات دولتی

4-مدیریت تلفات واقعی شامل نشت یابی، تعمیرات سریع و کارامد و مدیریت فشار

5-اصلاحات قانونی جهت بهره گیری از روشهای مدیریت مصرف آب  بهاء، اصلاح مقررات ساختمان، اصلاح استانداردهای شیرآلات ساختمانی و تجهیزات آب بر و وضع مقررات در مورد استفاده از آب در فضاهای سبز.

برنامه های دفتر

1-نصب کنتورهای هوشمند بر روی منابع تولید آب

2-حمایت از طرح های کاهش مصرف آب شرب و بهداشتی

3-استفاده از سامانه های نوین تأمین و توزیع آب شرب

4-استفاده گسترده از فناوری های نوین به منظور کاهش مصرف آب

5-افزایش آگاهی های عمومی و فرهنگ سازی درخصوص مصرف آب

6-استقرار نظام قیمت تمام شده آ ب و فاضلاب

7-الزام به رعایت استانداردهای مصرف آب

8-حمایت از تولید وسایل کم آب بر و کاهنده مصرف آب

9-شفاف‏سازی هزینه تمام شده و تعیین تکلیف مابه التفاوت هزینه تمام شده

 

اقدامات شاخص انجام گرفته در سال 93

1-ابداع روشی کم هزینه و آسان برای رفع نشتی مخازن با اجرای عملیات در شهرهای ارومیه، مهاباد، پیرانشهر و نقده به حجم 33000 متر مکعب و مستند سازی تجارب و تدوین و ارائه مقاله

2-بررسی و ارائه طرح مقاوم سازی و رفع نشتی مخزن امیرآباد بوکان و 10000 مترمکعبی مهاباد و تهیه اسناد مناقصه.

3-کالیبراسیون سالانه 265 دستگاه کنتور توربینی نصب شده در چاه های تامین آب شرب استان

4-توسعه فعالیت نشت یابی شبکه های توزیع آب شهرهای استان به طول سالانه 1100 کیلومتر در شهرهای استان

5-خرید و تحویل دستگاه های نشت یاب برای شهرهای بالای 30000 مشترک

6-خرید و نصب 60 دستگاه کنتور التراسونیک و حجمی در منابع تامین و ورودی و خروجی مخازن آب.

7-تدوین و ارائه 17 مقاله از تجارب آب بدون درآمد در دومین جشنواره توانمندی های بهره برداری آب و فاضلاب کشور.

8-تهیه نرم افزار برای ثبت و کنترل نتایج حق النظاره شرکت سهامی آب منطقه ای آذربایجان غربی.

9-مدلسازی شبکه توزیع شهرهای استان

10-تعمیر شیرآلات دارای نشتی و نصب پرلاتور کاهنده مصرف در شیرآلات، شیرهای فتو الکتریک هوشمند و شیرهای اهرمی در اماکن عمومی و ادارات

11-تهیه و توزیع بروشورهای آموزشی روش های صرفه جویی در مصرف آب.

12-تهیه و پخش برنامه های تبلیغاتی و آموزشی برای فرهنگ سازی در خصوص اصلاح الگوی مصرف و تغییر رفتار شهروندان نسبت به شیوه مصرف آب.

13-تهیه و توزیع بسته های آموزشی به کودکان و دانش آموزان در خصوص فرهنگ سازی وآموزش شیوه مصرف بهینه آب.

14-پخش تیزر و و پیام های مصرف بهینه آب از طریق رادیو و تلویزیون و سايت هاي خبري و شبكه هاي اجتماعي.

15-تشکیل جلسات و کارگاه های آموزشی ویژه مشترکان پرمصرف.

16- توزیع اقلام تبلیغی و بسته های آموزشی در محل برگزاری نماز جمعه و مساجد.

17-برگزاری دوره های صرفه جویی در مصرف آب در ادارات استان.

18-سخنرانی در مدارس در خصوص صرفه جویی در مصرف آب.

19-برگزاری مانورهای صرفه جویی در مصرف آب.

20-پیگیری انجام برنامه های مصوب بودجه سال 93 شامل:

 - تعویض 15720 دستگاه کنتور خراب مشترکین.

- استاندار سازی 9012 فقره انشعاب.

- اصلاح شبکه توزیع آب شهرهای استان به طول 68 کیلومتر.

- کاهش نرخ شکست انشعابات از 6.1 دستگاه به 5.7 دستگاه.

-کاهش درصد آب بدون درآمد از 22.6 درصد در سال 92 به 22.4 درصد در سال93.

- شناسایی و تبدیل انشعابات غیر مجاز به مجاز به تعداد 3734 دستگاه از سال 93.

 

شاخص ها


طراحی و پشتیبانی : شرکت داده گستر آرشام